نورهای رنگی تهران

جستاری دربار ه ی نورهای رنگی در تهران(بخش اول)
این مقاله متشکل از دو بخش است. قسمت اول خلاصه ای است از مقاله ی ((تاریکی یا نورپردازی بد)) که به شرایط یک نورپردازی شهری خوب و همچنین روند نورپردازی شهری در اروپا می پردازد. خلاصه ی مقاله ی ((تاریکی یا نورپردازی بد)) از آن رو در آغاز مقاله ی حاضر می آید که علاوه بر کمک به چارچوب نظری موضوع مورد بحث ما، به موضوع نورهای رنگی در شهر تهران می پردازیم.
هنگامی که از مارک میجر پرسیدند: طراحی بد نور بهتر است یا طراحی نکردن نور؟ پاسخ داد: ((اگر نورپردازی واقعاً طراحی شود؛ بهتر است نورپردازی نداشته باشیم تا این که آن را بد طراحی کنیم چون هیچ چیز آزاردهنده تر از طراحی بد نیست، اما اگر پرسیده شود که آیا بهتر است نورپردازی بدی داشته باشیم تا اینکه اصلاً نورپردازی نداشته باشیم، آن وقت در بیشتر موارد بهتر است کمی نورپردازی داشته باشیم (اگرچه بد انجام شده باشد.) البته نه همیشه.))
در حالی که عده ای از طراحان نور به شدت در تلاشند تا مدیران شهری، کارفرماها و مردم را متقاعد کنند که ما به طراحی نور نیاز بیشتری داریم چرا که نورپردازی چیزی فراتر از روشنایی تکنیکی و استانداردهای صرف روشنایی است، به فضاهای شهری زندگی تازه ای می بخشد و به رونق اقتصادی نیز بسیار کمک می کند، صداهای بسیاری از طرح های نورپردازی شهری انتقاد می کنند و آن را تا حد یک امر سلیقه ای و نا ضروری پایین می آورند. پس زمان آن رسیده که از خودمان بپرسیم آیا نورپردازی های تزیینی که این روزها مثل قارچ رشد بی اندازه ای دارند ضروری است یا بهتر است بعضی از این کارها تحقق نیابند؟ آیا هر نوع طراحی نور قابل قبول است و با طرح ها و پروژه هایی هم هستند که بر خلاف همه ی دست آوردهای حرفه ی طراحی نورپردازی عمل می کنند و چه بسا برای این حرفه خطرناک و مضر باشند؟
برای ترسیم شمایی از وضعیت کنونی طراحی نور، ابتدا باید نگاهی به آغاز این روند داشته باشیم. اولین موج نورپردازی در دهه های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ در حالی آغاز شد که نیویورک، لوس آنجلس، پاریس و برلین پیشگامان آن بودند. نور الکتریکی آزادانه در خیابان ها و میادین خودنمایی می کرد. هرچند واقعاً نمی شد این کارها را ((طراحی نور)) نامید، اما بقیه ی شهر آنچنان در تاریکی خفته بود که چراغ های خیابانی به نوبه ی خود بسیار هنرمندانه و زیبا می نمود.
جنگ جهانی دوم، این حرکت را به ناگهان پایان جنگ، همه چیز دستخوش تغییر شده بود و زندگی سیاسی و فرهنگی به ناگزیز از نو شروع شد. در این میان، نورپردازی ساختمان های اداری در شهرهای اروپایی، بین سال های ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۰، جنبه ای کاملاً عملکردی یافت. بودجه و تمایلی برای نورپردازی ساختمان های تاریخی وجود نداشت. شاید بتوان اولین طراحی ها را کلیساها، قلعه ها و یا ساختمان های تاریخی دانست که صرفاً با چراغهای بخارسدیم روشن شده بود. در آن زمان نورپردازی فقط به معنی نمایان کردن بنایی از دل تاریکی بود چنان که هنوز هم گاهی شاهد این طرح ها هستیم. بسیاری این حرکت را پیشرفت بزرگی می دانستند که در مقایسه با تاریکی شاید ادعای درستی هم بود.
علاوه بر این؛ وضعیت سال های پس از جنگ نیز دست به دست نبودن فرهنگ نورپردازی بود. شاید این قضیه اتفاقی بود. ولی همزمان با برداشته شدن دیوار برلین در نوامبر۱۹۸۹ و با پایان جنگ سرد، نگرش اروپا نسبت به طراحی نور در فضاهای عمومی و شهری تحولی ناگهانی یافت.
در آغاز عصری جدید، موج دوم توسعه و ارتقای فرهنگ نورپردازی، با این پرسش روبروست که آیا هر چیزی را که ادعای طراحی نور دارد می توان پذیرفت و آن را ((طراحی نور)) نامید؟ به راستی کیفیت نورپردازی را چگونه می توان بررسی کرد؟ اکنون زمان آن است که روش کار طراحان نور را تحلیل کنیم و نسبت به نتایج کار آنها دیدگاهی انتقادی داشته باشیم. در این میان هرکس که با تاریکی شب دست و پنجه نرم کرده است، خود را هنرمند یا طراح نورپرداز می نامد. جامعه، کارفرماها و رسانه ها، از سر نا آگاهی و کم تجربگی، هرچه را که به وسیله ی نور مصنوعی روشن شده باشد و یا تابیدن هر نوری را به مکانی که همیشه در تاریکی بوده است، طراحی نور می خوانند. اکنون زمان آن رسیده که پروژه های نورپردازی را با نگاهی منتقدانه نقد کنیم.
نخست با این مسئله دشوار روبروییم که چگونه کیفیت نور را تعریف کنیم؟ بسیاری از کارشناسان و طراحان نور شرایطی تعریف کرده اند که با کمک آن می توان به تعیین کیفیت نور پرداخت. به عنوان نمونه لویی کلر می گوید یک طراحی نور هنگامی می تواند خوب باشد که این شرایط را داشته باشد :
۱٫ تاثیر عمومی (آیا از آن خوشتان می آید یا نه؟)
۲٫ آسایش دیداری (بدون چشم زدگی و خیرگی)
۳٫ منظرهایی از زوایای گوناگون (تصاویر گوناگون از پرسپکتیوهای گوناگون)
۴٫ ایده (آیا می توانید ایده ی طرح را تشخیص دهید؟)
اما چه کسی صلاحیت دارد تا تشخیص دهد چه نورپردازی ای خوب یا چه نورپردازی ای بد است؟ شاید تعیین کیفیت یک پروژه تنها بر مبنای ارزیابی کارفرماها یا مردم کار درستی نباشد، اما پذیرش (یا رضایت) عمومی مردمی که از این فضاها استفاده می کنند نکته ی مهمی است. اولین برداشت از یک پروژه معمولاً بر سلیقه ی شخصی مبتنی ست، اما هر رویکردی که داشته باشیم باز هم از یک سری قواعد و مقررات خاص نمی توان چشم پوشی کرد. چشم زدگی یا استفاده ی نامناسب و نا به جا از چراغ مسلماً به کیفیت طراحی لطمه می زند. ولی بدترین حالت زمانی است که به بنایی نورپردازی شده می نگریم و نمی توانیم ایده و هدف از نورپردازی آن را دریابیم.
موضوع مهم دیگر استفاده از نورهای رنگی است. نوررنگی را نمی توان همه جا مورد استفاده قرار داد. مثلاً نورپردازی رنگی ای که برروی قلعه ی اسفورزا در نزدیکی میلان اجرا شد، با آنکه به طور خاص کسی با آن مخالف نبود ولی باعث شد تا امبرتو اکو دست به قلم برد و نقدی مفصل در این باره در یکی از روزنامه های ایتالیایی نوشت. با آنکه او در رشته ی نور تخصصی نداشت اما نوشته هایش آنچنان می نمود که انگار اشتباهی رخ داده است. قلعه در سال ۱۳۹۲ میلادی ساخته شده بود و ایده ی اصلی نورپردازی متحرک آن همه ی رنگ های طیف را در بر می گرفت. اهداف پروژه به این شرح بود: نورپردازی بیرونی قلعه ی اسفورزا به گونه ای که هیچ حالت تهاجمی نداشته باشد و کم ترین آسیب و بیشترین احترام را به ساختمان داشته و نمونه ی اولین نورپردازی متحرک ایتالیا باشد.
اما واقعیت پروژه کاملاً خلاف این است. نور متحرک، هم با تغییر رنگ هرگز نمی تواند در مقابل یک بنا عنصری خنثی باشد. این گونه نورپردازی ها شاید برای رویدادهای موقتی جالب باشد ولی برای یک اجرای دائم مناسب نیست. معمولاً هیچ قلعه ای آبی، صورتی یا فیروزه ای نیست و هیچ نمایی قرار نیست به وسیله ی ستون های نوری به گونه ای تصادفی و نامنظم یا حتی با فواصلی منظم اما بی ارتباط با نظام هندسی نمای ساختمان، روشن شود. امروزه در بازار پر رونق تکنولوژی شاهد بسیاری از محصولات جدید هستیم که با بهینه سازی مصرف انرژی، افزایش بهره نوری و حتی با ظاهری زیبا و رنگهایی فریبنده، کارفرما را به استفاده ی از این محصولات تحریک می کند و در این میان متاسفانه عده ای هم که خود را طراح نور معرفی می کنند به استفاده ی ناصحیح از آنها پرداختند. توجه داریم که روشن کردن یک جسم کار مشکلی نیست، درست روشن کردن آن دشوار است.

لایتینگ پلاس لایتینگ پلاس لایتینگ پلاس

چراغ LED، چراغ LED، چراغ LED

0 پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

می خواهید در گفت و گو شرکت کنید؟
خیالتان راحت باشد :)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *